AB Ücret
Şeffaflığı:
Neler Değişiyor?
Kimleri kapsıyor, ücret farkı nasıl hesaplanıyor ve hangi tarihte ne gerekiyor?
DİREKTİF (AB) 2023/970 ↗
Ücret kararlarınızı hangi ölçütlerle açıklıyorsunuz? Direktif (AB) 2023/970, kadın ve erkekler arasında eşit işe veya eşit değerde işe eşit ücret ilkesini; bilgi alma hakları, raporlama ve uygulama mekanizmalarıyla güçlendiriyor.
Takvimi görünAmaç, ücretin nasıl belirlendiğini ve kadınlarla erkekler arasındaki farkların hangi gerekçelere dayandığını görünür kılmak.
Adaylar başlangıç ücreti hakkında bilgi alır. Çalışanlar ücret ölçütlerine ve karşılaştırma bilgisine erişir. Raporlamaya tabi işverenler farkları ölçer, açıklar ve gerekçesiz farkları giderir.
Karşılaştırmanın temeli işin değeridir. Eşit değeri belirlerken beceri, çaba, sorumluluk ve çalışma koşulları gibi nesnel, cinsiyetten bağımsız ölçütler kullanılır. Aynı unvan tek başına yeterli değildir.
Kapsam geniş.
Raporlama kademeli.
AB üye devletlerinde kamu ve özel sektör işverenleri ile ulusal hukuk ve uygulamaya göre iş sözleşmesi veya iş ilişkisi bulunan çalışanlar kapsamdadır. İşe alım hükümleri adayları da kapsar.
Md. 2100 çalışan eşiği, periyodik raporlamaya ilişkindir. Direktifin genel kapsamını bu eşik belirlemez.
İşe Alımda Bilgi
Adaya başlangıç ücreti veya aralığı ve varsa ilgili toplu iş sözleşmesi hükümleri, bilinçli ücret müzakeresini mümkün kılacak biçimde iletilir. Örneğin ilanda veya görüşme öncesinde. Mevcut ya da önceki ücret geçmişi sorulamaz.
Md. 5Çalışanın Bilgi Hakkı
Çalışan, kendi ücretini ve aynı ya da eşit değerde iş kategorisindeki kadın–erkek ortalamalarını yazılı olarak isteyebilir. Yanıt en geç iki ayda verilir; bu hak her yıl hatırlatılır.
Md. 7Açık Ücret Ölçütleri
Ücret, ücret düzeyi ve ücret ilerlemesi ölçütleri erişilebilir, nesnel ve cinsiyetten bağımsız olmalıdır. Ülkeler, 50’den az çalışanı olan işverenlere yalnız ücret ilerlemesi ölçütlerini erişilebilir kılma yükümlülüğünde istisna tanıyabilir.
Md. 6Aynı kapsam.
Açık bir formül.
Ücret; temel ücretin yanında ek ve değişken ödemeleri, nakdi ve ayni karşılıkları içerir. Direktifte ücret düzeyi, brüt yıllık ücret ve buna karşılık gelen brüt saatlik ücret olarak tanımlanır.
Md. 3, 9Hesapta işvereni, dönemi, ücret bileşenlerini ve birimi tutarlı tutun. Grup ortalaması, aynı birimle ifade edilen çalışan bazlı ücret düzeylerinin toplamının çalışan sayısına bölünmesiyle bulunur.
Pozitif fark kadın ortalamasının daha düşük; negatif fark daha yüksek olduğunu gösterir. Medyan farkında aynı formüle ortalamalar yerine medyanlar girer. Erkek referansı sıfırsa oran hesaplanamaz.
Kadınların ortalama ücreti, erkek ortalamasının %10 altında.
Kurum genelindeki ham fark, kadın ve erkeklerin farklı iş ve seviyelerdeki dağılımını da yansıtır. Tek başına ayrımcılık sonucu veya herkese uygulanacak zam oranı değildir; eşit/eşdeğer iş kategorileri ayrıca incelenir.
Raporda Yer Alan 7 Gösterge
- a
Ortalama toplam ücret farkı
- b
Ek veya değişken bileşenlerde ortalama fark
- c
Medyan toplam ücret farkı
- d
Ek veya değişken bileşenlerde medyan fark
- e
Ek veya değişken ödeme alan kadın ve erkeklerin oranı
- f
Dört ücret çeyreğinin her birindeki kadın–erkek oranları
- g
İş kategorisi bazında, temel ücret ve ek/değişken bileşenler ayrı gösterilerek ücret farkı
Ücret çeyrekleri, çalışanların düşükten yükseğe ücret sıralamasındaki dört eşit gruptur; yılın çeyrekleri değildir.
Yönetim, çalışan temsilcilerine danıştıktan sonra bilgilerin doğruluğunu teyit eder. Kategori bilgileri çalışanlara ve temsilcilerine verilir. Kişisel veriler korunur.
Md. 3, 9, 12Hangi işveren,
hangi tarihte?
Aşağıdaki tarihler direktifin asgari raporlama takvimidir. Üye devletler daha geniş yükümlülükler getirebilir.
Md. 9, 34Ulusal Mevzuata Aktarım Son Tarihi
Üye devletlere tanınan süre bu tarihte doldu. Bu tarih, her ülkede aktarımın tamamlandığı veya işveren raporlamasının aynı gün başladığı anlamına gelmez.
7 Haziran 2027
Her yıl
7 Haziran 2027
Üç yılda bir
7 Haziran 2031
Üç yılda bir
100’den az çalışan: AB asgari çerçevesinde zorunlu periyodik raporlama yoktur; ulusal hukuk raporlama isteyebilir.
Her rapor, bir önceki takvim yılına aittir. Üç yılda bir raporlamak, üç yıllık ortalama raporlamak anlamına gelmez.
Üç koşul birlikte.
Ortak değerlendirme.
Raporlamaya tabi işverenler için aşağıdaki üç koşul birlikte oluştuğunda çalışan temsilcileriyle ortak ücret değerlendirmesi gerekir.
Md. 10Kategori İçinde Fark
Herhangi bir eşit/eşdeğer iş kategorisinde kadın ve erkeklerin ortalama ücret düzeyleri arasında en az %5 fark.
Nesnel Gerekçe Yok
İşveren farkı nesnel, cinsiyetten bağımsız ölçütlerle gerekçelendirememiş.
Altı Ayda Giderilmemiş
Gerekçesiz fark, raporun tesliminden itibaren altı ay içinde giderilmemiş.
%5 bir “izin verilen ayrımcılık” sınırı değildir. Daha küçük gerekçesiz farklar da eşit ücret ilkesi bakımından ele alınmalıdır.
- Eşit/eşdeğer iş kategorilerini nesnel ölçütlerle kurun.
- Ücret verisini, bileşenlerini ve dönemini doğrulayın.
- Farkları inceleyin; açıklama ve giderim adımlarını belgeleyin.
Şeffaflık,
işin değerini
anlamakla başlar.
İş değerleme, anlamlı ücret karşılaştırmaları için temel sağlar. Bilgi hakları, veri kalitesi ve gerekçesiz farkların giderilmesi bu temeli tamamlar.
EMEQ’yi keşfedinAvrupa Parlamentosu ve Konseyinin 10 Mayıs 2023 tarihli direktifi. Bu yazıda: kapsam md. 2; tanımlar ve işin değeri md. 3–4; bilgi hakları md. 5–7; raporlama md. 9; ortak değerlendirme md. 10; veri koruması md. 12; aktarım md. 34.
AB asgari çerçevesi esas alınmıştır. Ülkeye özgü uygulama, bildirim biçimi ve ek yükümlülükler ilgili ulusal mevzuattan ayrıca doğrulanmalıdır. Editoryal kontrol: 25 Ekim 2026.